ยมบาล หรือยมพะบาล*เป็นพนักงานผู้รักษายมโลก (โลกของคนตาย) ในเรื่องไตรภูมิกถา มีหน้าที่ลงโทษและทรมานสัตว์นรกตามคำบัญชาของพญายมราช* เมื่อยังมีชีวิตอยู่ในโลกมนุษย์ ผู้ใดกระทำบาปและกระทำบุญบ้าง เมื่อตายไปพญายมราชซึ่งเป็นเทพผู้เป็นใหญ่แห่งยมโลกจะบังคับให้ผู้นั้นเป็นยมบาล 15 วัน มีสมบัติราวกับเทวดา ทำหน้าที่ลงโทษสัตว์นรกทั้งหลาย เมื่อพ้น 15 วัน ผู้นั้นจะต้องรับโทษทัณฑ์ในนรก มียมบาลพวกอื่นมาลงโทษทรมานจนครบ 15 วันจึงจะกลับเป็นยมบาลอีก เวียนกันไปเช่นนี้จนกว่าจะสิ้นบาปกรรมจึงจะได้เป็นยมบาลอย่างถาวร หรือบางครั้งอาจไปเกิดในที่แห่งอื่นไม่เป็นยมบาลต่อไปก็มี