เหมติรันเป็นภูเขาในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ เป็นภูเขาสูงใหญ่อยู่ริมแม่น้ำเป็นท่าข้ามไปกรุงลงกา*

เมื่อพระราม* บัญชาให้สุครีพ* หนุมาน* และองคต* ไปสืบข่าวนางสีดา*ที่กรุงลงกา ทั้งสามเดินทางมาจนถึงอาศรมของพระฤๅษีชฎิล* พระฤๅษีชี้ทางไปเขาเหมติรัน พลวานรเดินทางถึงเขาเหมติรันเวลาค่ำ ก็ให้พักพลบนเขา พญานกสัมพาที*ซึ่งอยู่ในถ้ำสุรกานต์*ที่เขาเหมติรัน ได้ข่าวจากหนุมานว่าพญานกสดายุ*น้องชายของตนถูกสังหารก็เสียใจ หนุมานเห็นสัมพาทีไม่มีขนก็ถามสาเหตุ สัมพาทีเล่าเรื่องตนถูกพระอาทิตย์*สาป หนุมานจึงให้เหล่าวานรโห่ 3 ครั้งเพื่อแก้คำสาปของพระอาทิตย์ เมื่อสัมพาทีมีฤทธิ์ดังเดิมแล้ว หนุมานขอให้พาไปดูกรุงลงกา สัมพาทีให้วานรทั้งสามขึ้นขี่หลังแล้วบินไป

ส่วนพลวานรก็รออยู่ที่เขาเหมติรัน ครั้นได้เห็นกรุงลงกาแล้ว สัมพาทีก็พาทั้งสามกลับมาที่เขาเหมติรัน หนุมานให้สุครีพและองคตอยู่รอ และไปถวายผ้าสไบและแหวนให้นางสีดา แล้วหนุมานก็กลับมาที่เขาเหมติรัน ลาสัมพาทีและพาพลวานรกลับไปเฝ้าพระราม เมื่อทศกัณฐ์ให้นางเบญกาย*แปลงเป็นนางสีดาเพื่อลวงพระราม นางเบญกายเหาะจากกรุงลงกามาถึงเขาเหมติรันก็แปลงตัวเป็นสีดาทำเป็นตายลอยน้ำไปยังพลับพลาพระราม